{"id":7841,"date":"2018-11-16T10:21:06","date_gmt":"2018-11-16T10:21:06","guid":{"rendered":"https:\/\/meic.cymru\/2018\/11\/16\/10-cyberbullying-facts-and-tips\/"},"modified":"2025-11-20T16:46:16","modified_gmt":"2025-11-20T16:46:16","slug":"10-ffaith-cymorth-seiberfwlio","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/meic.cymru\/cy\/2018\/11\/16\/10-ffaith-cymorth-seiberfwlio\/","title":{"rendered":"10 Ffaith a Chymorth Seiberfwlio"},"content":{"rendered":"

Mae seiberfwlio yn rhywbeth sydd yn cael effaith ar lawer o bobl o bob oedran. Gall fod yn llawer anoddach i ddianc ohono o gymharu \u00e2 bwlio traddodiadol wrth iddo darfu ar dy fywyd adref ar y sgrin fach. Nid oes posib camu i mewn i\u2019r t\u0177 a chau\u2019r drws arno. Am ffeithiau, awgrymiadau a chymorth seiberfwlio edrycha isod. Gall fod yn fuddiol i ti neu rywun ti\u2019n adnabod.<\/h3>\n

1. Gall ddigwydd yn unrhyw le<\/h3>\n

Mae seiberfwlio yn fath o fwlio sydd yn digwydd ar-lein neu drwy ff\u00f4n symudol. Mae gwefannau cyfryngau cymdeithasol neu wasanaethau negeseuo fel Facebook, Twitter, Instagram, Snapchat, WhatsApp ayb. yn lleoliadau perffaith i seiberfwl\u00efod. Gall ddigwydd hefyd ar gemau ar-lein, negeseuo sydyn neu e-bost.<\/p>\n

2. Gall ddigwydd i unrhyw un<\/h3>\n

Yn \u00f4l adroddiad NSPCC Childline yn 2016 bu cynyddiad o 88% yn y nifer o blant a phobl ifanc yn chwilio am help gyda seiberfwlio dros gyfnod o 5 mlynedd (What children are telling us about bullying – adroddiad bwlio Childline 2016<\/em><\/a>).<\/p>\n

Gall ddigwydd am unrhyw reswm, o ffans yn ymosod ar bobl sydd ddim yn hoffi’r un canwr neu fand \u00e2 nhw, i bobl yn gadael sylwadau ar lun bicini mewn ffordd negyddol.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

3. Mae\u2019n dod mewn sawl ffurf<\/h3>\n

Mae rhai o’r problemau cyffredin sydd yn wynebu dioddefwyr ar-lein yn cynnwys pobl yn clebran neu’n dweud straeon, dwyn manylion personol neu ‘Catfishing’, bygythiadau neu flacmel a fideos a delweddau yn cael eu postio heb ganiat\u00e2d.<\/p>\n

Mae’r bobl ifanc holwyd ar gyfer yr adroddiad Childline<\/a> wedi disgrifio: “negeseuon maleisus a niweidiol yn cael ei bostio amdanynt ar eu proffiliau, blogiau, lluniau neu negeseuon ar-lein… o fwlio a sylw sarhaus… i ddweud wrth rywun yn ddi-oed i fynd i ladd eu hunain”.<\/p>\n

Mae\u2019n digwydd ar ffonau symudol hefyd, nid yw\u2019n achos syml o allgofnodi er bod llawer o bobl yn meddwl mai dyma\u2019r ateb. Gallwch barhau i dderbyn negeseuon testun, neu alwadau dienw, negeseuon llais ymosodol a manylion personol yn cael ei ddwyn. Mae hyn i gyd yn gyffredin ac, yn fwy nag hynny, yn anghyfreithlon. Gall cyswllt di-baid gyfri fel aflonyddu o dan y Ddeddf Aflonyddu 1997.<\/a><\/p>\n

4. Nid i ddieithrion yn unig<\/h3>\n

Mae seiberfwlio yn fath o drais, rheolaeth a ph\u0175er mae un person yn ei roi ar rywun arall. Yn aml, mae hyn yn gallu troi’n drais domestig. Mae Arolwg Diogelwch Ar-lein 2015 Women’s Aid<\/a> o ddioddefwyr camdriniaeth yn y cartref yn dangos bod 85% o’r rhai gofynnwyd wedi derbyn camdriniaeth ar-lein gan bartner neu gynbartner. Roedd hanner yn dweud bod y gamdriniaeth yma wedi cynnwys bygythiadau uniongyrchol tuag atynt neu tuag at rywun agos atynt.<\/p>\n

Mae newidiadau mewn diwylliant yn arwain at nifer mwy o berthnasau ar-lein a phell. Dyw\u2019r ffaith bod hyn yn digwydd drwy sgrin ddim yn golygu nad yw\u2019n gamdriniaeth \u2013 os wyt ti’n teimlo\u2019n anghyffyrddus neu\u2019n cynhyrfu am rywbeth mae dy bartner yn ei ddweud, siarada \u00e2 rhywun.<\/p>\n

5. Gallet ti fod yn ddioddefwr ac yn gyflawnwr<\/h3>\n

Efallai bod sylw amdanat ar-lein wedi codi cynnwrf, neu dy fod di’n cael dy harasio ar y Rhyngrwyd, ond wyt ti wedi stopio i feddwl os wyt ti’n euog hefyd?<\/p>\n

Efallai nad wyt ti’n ystyried dy hun yn seiberfwli ond mae gadael sylwad maleisus yma neu acw yn gallu gwneud mwy o ddifrod nag yr wyt ti’n ei feddwl. Mewn perygl o swnio fel dy fam, mae\u2019r frawddeg. \u201cTrin eraill fel yr hoffet gael dy drin<\/em>\u201d yn wir yma, pa un ai wyt ti ar-lein neu oddi ar lein!<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

6. Sut i amddiffyn dy hun<\/h3>\n

Cadwa holl wybodaeth breifat i dy hun bob tro. Paid \u00e2 phostio lluniau sydd yn gallu datgelu ble rwyt ti’n byw, dy gyfeiriad neu fanylion banc. Efallai bod hyn yn amlwg ond byddet ti\u2019n synnu ar faint o bobl sydd yn postio lluniau o docynnau cyngerdd neu gadarnhad archeb gyda rhif banc\/cyfeiriad arno.<\/p>\n

Dewisa gyfrinair diogel iawn<\/a> a\u2019i ysgrifennu yn rhywle diogel iawn. Dewisa gymysgedd o rifau a llythrennau a phaid anghofio defnyddio priflythyren yn rhywle. Cofia – paid datgelu dy gyfrinair i neb.<\/p>\n

Gosod dy holl gyfrifon i breifat. Ti sydd yn rheoli pwy sydd yn gweld beth a pwy sy’n cael gadael sylwadau. Mae gan nifer o apiau wasanaethau lleoliad<\/a> neu geotagging.<\/a>\u00a0Os yw\u2019r rhain ymlaen yna bydd pobl yn ymwybodol o dy leoliad pan fyddi di’n postio. Efallai mai’r syniad gorau fydda diffodd pob un.<\/p>\n

7. Beth i wneud os wyt ti\u2019n cael dy hacio<\/h3>\n

Os wyt ti’n meddwl bod dy gyfrif wedi\u2019i hacio, newidia’r cyfrinair yn syth. Os nad wyt ti’n gallu mewngofnodi, mae gan y mwyafrif o weithredwyr cyfryngau cymdeithasol declyn ailosod cyfrinair (chwilia am y wefan cefnogaeth berthnasol neu\u2019r botwm \u2018help\u2019). Byddi di’n derbyn cyfrinair newydd drwy e-bost neu ff\u00f4n symudol. Sicrha dy fod di’n cadw dy fanylion cyswllt yn gyfoes fel y gallant yrru cyfrinair newydd i ti.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

8. Sut i’w stopio<\/h3>\n

Rheol rhif un: ANWYBYDDA’R TROLIAID!<\/span><\/p>\n

Cymera sgrinlun a chadw cofnod o unrhyw gamdriniaeth rwyt ti’n ei dderbyn – paid dileu’r dystiolaeth.<\/p>\n

Paid ymateb i unrhyw sylwadau ymosodol. Gall hyn fod yn anodd ond dyma’r peth gorau yn y pendraw. Mae troliaid (pobl sydd yn dweud pethau negyddol ar-lein am hwyl) wrth eu boddau gyda’r sylw \u2013 paid rhoi dim ac mae’n debyg y byddant yn diflannu.<\/p>\n

9. Sut i\u2019w adrodd<\/h3>\n

Mae\u2019r mwyafrif o wefannau rhwydweithio cymdeithasol yn gwahardd ymddygiad ymosodol, gan gynnwys bwlio, harasio, dynwared a dwyn manylion personol. Os wyt ti angen gwneud cwyn, edrycha i weld os yw’r telerau ac amodau wedi’u torri. Cymera sgrinlun o’r sylwadau neu’r llun fel tystiolaeth a chysylltu \u00e2 gweithredwyr y wefan. Gall adrodd bwlio ar Facebook a Twitter yn hawdd wrth glicio ar y tri smotyn neu’r saeth ar y top ochr dde a rhoi adborth\/adrodd y neges. Edrycha ar y cyngor canlynol gan bob un o’r apiau cyfryngau cymdeithasol poblogaidd:<\/p>\n