{"id":7297,"date":"2022-05-27T12:54:16","date_gmt":"2022-05-27T11:54:16","guid":{"rendered":"https:\/\/meic.cymru\/2022\/05\/27\/should-you-be-worried-about-monkeypox\/"},"modified":"2025-11-13T14:48:48","modified_gmt":"2025-11-13T14:48:48","slug":"a-ddylet-ti-boeni-am-frech-y-mwnciod","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/meic.cymru\/cy\/2022\/05\/27\/a-ddylet-ti-boeni-am-frech-y-mwnciod\/","title":{"rendered":"A Ddylet Ti Boeni am Frech y Mwnc\u00efod?"},"content":{"rendered":"\n

Gyda’r holl sylw am Frech y Mwnc\u00efod (monkeypox) yn y cyfryngau, mae’n anodd i rywun beidio poeni am yr ‘outbreak’<\/em> sydd yn cael ei adrodd yn y newyddion ac ar gyfryngau cymdeithasol. Gall fod yn anodd deall beth sydd yn digwydd, yn enwedig gyda chymaint o wybodaeth gamarweiniol<\/a> yn cael ei rannu. Mae’r blog yma yn edrych ar beth ydy brech y mwnc\u00efod a sut i ymdopi os wyt ti’n poeni.<\/h3>\n\n\n\n

Nid yw’r afiechyd yma yn un newydd, ond mae wedi cael mwy o sylw wedi yn ddiweddar gan fod achosion newydd wedi codi dros y byd, gan gynnwys Cymru<\/a> a’r Deyrnas Unedig (DU). Dyma’r toriad gwaethaf o frech y mwnc\u00efod y tu allan i Affrica, ble mae’r haint yn endemig (yn gyffredin mewn ardal benodol).<\/p>\n\n\n\n

Beth ydy Brech y Mwnc\u00efod?<\/h3>\n\n\n\n

Mae brech y mwnc\u00efod<\/a> yn cael ei achosi gan firws brech y mwnc\u00efod. Mae’r firws yma yn dod o’r un teulu o firysau \u00e2’r frech wen (smallpox), ond mae’n llawer llai difrifol.<\/p>\n\n\n\n

Mae’r afiechyd fel arfer i’w weld ym mhellafoedd gwledydd canolbarth a gorllewin Affrica, yn agos i fforestydd glaw trofannol (tropical). Mae achosion wedi bod y tu allan i Affrica ers 2001, ond prin oedd y rhain.<\/p>\n\n\n\n

Mae sawl achos o frech y mwnc\u00efod wedi’i ddarganfod yn y DU yn ddiweddar, felly mae’n cael ei alw’n doriad (outbreak).<\/p>\n\n\n\n

\"Woman<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Beth yw’r symptomau?<\/h3>\n\n\n\n

Ar gychwyn yr haint, mae pobl yn profi symptomau’r ffliw, fel gwres, cyhyrau poenus, oerfel, a blinder.<\/p>\n\n\n\n

O fewn 5 diwrnod o’r symptomau yma, bydd brech yn cychwyn fel arfer, sydd yn edrych yn debyg i frech yr ieir. Mae’r frech yn cychwyn ar y wyneb fel arfer, ac yna’n symud i ddarnau eraill o’r corff, cledrau’r dwylo a gwadn y traed ran amlaf. Yna bydd y frech yn codi’n swigen ac yn cael crachen drosto, sydd yn disgyn i ffwrdd wedyn. Mae’r frech yn gallu bod yn goslyd ac yn boenus iawn ac yn gallu gadael creithiau ar y croen ar \u00f4l gwella.<\/p>\n\n\n\n

Mae’r haint yn diflannu heb unrhyw driniaeth feddygol fel arfer, ac yn gallu parhau rhwng 2-3 wythnos. Er bod rhai achosion o frech y mwnc\u00efod yn gallu bod yn ddifrifol, ac mae marwolaethau wedi’u hadrodd yng Ngorllewin Affrica, mae’r mwyafrif o achosion yn ysgafn.<\/p>\n\n\n\n

Sut mae’r haint yn cael ei rannu?<\/h3>\n\n\n\n

Mae brech y mwnc\u00efod yn cael ei rannu fel arfer trwy gysylltiad croen i groen, ond mae’n gallu cael i mewn i’r corff trwy groen wedi torri, y system anadlu, neu’r llygaid, trwyn neu geg.<\/p>\n\n\n\n

Mae’n gallu cael ei ledaenu wrth gyffwrdd anifeiliaid sydd \u00e2’r afiechyd hefyd, fel mwnc\u00efod, llygod mawr a gwiwerod, neu bethau heintus fel dillad a dillad gwely.<\/p>\n\n\n\n

Gall unrhyw un ddal brech y mwnc\u00efod, ond mae Asiantaeth Diogelwch Iechyd y DU<\/a> wedi dweud y dylai dynion hoyw a deurywiol fod yn enwedig o ofalus o ganlyn y nifer sylweddol o heintiau diweddaraf yn Ewrop. Dylent fod yn “wyliadwrus o’r symptomau a chwilio am gymorth os ydynt yn poeni”. Er nad yw brech y mwnc\u00efod yn cael ei ddisgrifio fel afiechyd trosglwyddir yn rhywiol (STD),<\/a> gellir ei basio os wyt ti’n cael rhyw gyda pherson sydd \u00e2’r haint oherwydd dy fod di’n gyswllt agos, beth bynnag dy ryw, hunaniaeth rywiol neu rywioldeb.<\/p>\n\n\n\n

\"Pathogen<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Dylwn i boeni?<\/h3>\n\n\n\n

Nid yw’r holl sylw am frech y mwnc\u00efod yn y wasg yn helpu wrth achosi pobl i fynd i banig, yn enwedig yn dilyn y pandemig Covid-19<\/a>, ond nid yw hyn yr un peth.<\/p>\n\n\n\n

Mae brech y mwnc\u00efod yn firws sydd wedi bod o gwmpas mewn pobl ers dros 50 mlynedd. Daw o’r un teulu \u00e2’r frech wen a chafodd ei ddarganfod am y tro cyntaf mewn mwnc\u00efod (y rheswm am yr enw) yn 1958. Mae gweithwyr iechyd proffesiynol yn ymateb i geisio atal y firws rhag dod yn salwch cyffredin yn y wlad yma, fel brech yr ieir. Mae eisoes cyffuriau gwrthfirysol a brechlynnau sydd yn gallu trin a rheoli’r firws yn effeithiol os oes angen.<\/p>\n\n\n\n

Meddwl dy fod di efo’r haint?<\/h3>\n\n\n\n

Mae’r perygl o ddal brech y mwnc\u00efod yn y DU yn isel iawn. Mae’n annhebyg bod y firws gen ti os nad wyt ti wedi teithio i orllewin neu ganolbarth Affrica neu wedi bod mewn cyswllt agos \u00e2 rhywun sydd \u00e2 brech y mwnc\u00efod.<\/p>\n\n\n\n

Ond, dylai unrhyw un sydd \u00e2 brech neu anafiadau anghyffredin ar unrhyw ran o’r corff:<\/p>\n\n\n\n