{"id":6967,"date":"2023-06-05T07:00:03","date_gmt":"2023-06-05T06:00:03","guid":{"rendered":"https:\/\/meic.cymru\/?p=6967"},"modified":"2025-11-12T14:42:55","modified_gmt":"2025-11-12T14:42:55","slug":"atal-cenhedlu-dewis-y-dull-gorau-i-ti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/meic.cymru\/cy\/2023\/06\/05\/atal-cenhedlu-dewis-y-dull-gorau-i-ti\/","title":{"rendered":"Atal Cenhedlu: Dewis y Dull Gorau i Ti"},"content":{"rendered":"\n

Os wyt ti\u2019n cael rhyw, neu\u2019n bwriadu cael rhyw, mae\u2019n bwysig sicrhau dy fod yn defnyddio dulliau atal cenhedlu. Er mai condomau yw\u2019r unig ffordd i amddiffyn rhag STIs, mae llawer o ddewisiadau sydd yn amddiffyn rhag beichiogrwydd. Dysga fwy am hyn a gwna\u2019r dewis cywir i ti.<\/h2>\n\n\n\n
\n

RHYBUDD: Oherwydd natur y pwnc, efallai bydd y cynnwys yn y blog yma yn anaddas i rai o\u2019n darllenwyr iau<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r blog yma yn rhan o\u2019r ymgyrch Dim Cywilydd Dim Cyfrinachau \u2013 Iechyd a Lles Rhyw, ble edrychwn ar sawl elfen o gadw dy hun yn iach ac yn ddiogel o ran rhyw. Mae dolenni i holl flogiau\u2019r ymgyrch yma<\/a>, a dilyna ein sianeli cyfryngau cymdeithasol (gweler gwaelod y blog) i wylio ychydig o fideos hwyl.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Pam bod atal cenhedlu yn bwysig?<\/h3>\n\n\n\n

Os nad wyt ti a dy bartner yn barod i gael babi, mae defnyddio dulliau atal cenhedlu yn helpu ti i beidio disgyn yn feichiog. Mae\u2019n bosib cael rhyw o hyd, ond bydd llai o risg o fod yn feichiog (nid oes yr un dull 100% yn effeithiol).<\/p>\n\n\n\n

Mae yna lawer o opsiynau, a gall fod yn anodd dewis pa un sy\u2019n iawn i ti. Bydd y blog yma yn rhoi gwell dealltwriaeth i ti o\u2019r gwahanol ddulliau, ond awgrymir i ti siarad am yr opsiynau gyda doctor neu glinig iechyd rhywiol cyn gwneud y dewis.<\/p>\n\n\n\n

Defnyddio condomau yw\u2019r unig ddull atal cenhedlu sydd hefyd yn amddiffyn rhag STIs. Os wyt ti\u2019n cael rhyw gyda gwahanol bobl heb gondom, mae cael prawf STI rheolaidd<\/a> yn syniad da.<\/p>\n\n\n\n

\"Condom<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Condomau<\/h3>\n\n\n\n

98% yn effeithiol os defnyddir yn gywir<\/em><\/p>\n\n\n\n

Mae condom yn orchudd tenau sy\u2019n ymestyn ac yn cael ei wisgo rhan amlaf dros y pidyn yn ystod rhyw. Mae yna hefyd gondomau i\u2019r fagina sy\u2019n cael eu gosod i mewn yn y fagina cyn rhyw. Maent yn creu rhwystr rhwng y pidyn a\u2019r fagina, gan atal sberm rhag cyrraedd yr wy.<\/p>\n\n\n\n

Rhaid dilyn y cyfarwyddiadau yn gywir. Os nad yw\u2019n cael ei rolio\u2019n iawn, neu digon o le yn cael ei adael yn y pen, neu ddefnyddio condomau hen, gall gynyddu\u2019r risg o dorri neu lithro i ffwrdd. Dim ond unwaith y gellir defnyddio condomau. Ni ddylid byth ddefnyddio mwy nag un ar y tro.<\/p>\n\n\n\n

Mae condomau hefyd yn helpu i amddiffyn rhag heintiau a drosglwyddir yn rhywiol<\/a> (STIs).<\/p>\n\n\n\n

Mae condom yn fach ac yn gynnil i\u2019w gario. Ceir gwahanol faint, teimlad, deunydd a blas hefyd, felly os yw rhywun yn cwyno bod gwisgo condom yn lleihau\u2019r teimlad yn ystod rhyw, dylent roi cynnig ar rai gwahanol i ddod o hyd i\u2019r maint a\u2019r teimlad cywir iddyn nhw. Mae opsiynau heb latecs hefyd os oes gan rywun alergedd.<\/p>\n\n\n\n

Gellir prynu condomau yn y mwyafrif o archfarchnadoedd a fferyllfeydd, neu os wyt ti o dan 25, mae posib cael rhai am ddim trwy\u2019r cynllun Cerdyn-C.<\/a><\/p>\n\n\n\n

\"contraception<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Pilsen atal cenhedlu<\/h3>\n\n\n\n

Dros 99% yn effeithiol os defnyddir yn gywir<\/em><\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r bilsen atal cenhedlu, neu\u2019r \u2018bilsen\u2019, yn cael ei lyncu. Mae\u2019n cynnwys hormonau, gan gynnwys estrogen a progestin ac mae\u2019n atal beichiogrwydd wrth:<\/p>\n\n\n\n

Atal wy rhag cael ei ryddhau bob mis (ofyliad). Dim wy = dim beichiogrwydd<\/p>\n\n\n\n

Teneuo leinin y groth fel bod wy wedi\u2019i ffrwythloni yn llai tebygol o fewnblannu a thyfu<\/p>\n\n\n\n

Twchu mwcws ceg y groth sy\u2019n ei gwneud yn anoddach i sberm nofio drwy\u2019r serfics i gyrraedd yr wy<\/p>\n\n\n\n

Bydd doctor yn rhoi asesiad i weld os yw\u2019r bilsen yn addas i ti. Mae yna wahanol fathau ar gael, gan gynnwys y bilsen fini a\u2019r bilsen gyfun. Os nad yw un yn addas, yna fedri di roi cynnig ar un arall.<\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019n rhaid i ti gymryd y bilsen am yr un amser bob dydd. Gall hyn fod yn anodd i bobl gyda bywydau prysur neu gyda thrafferth cofio.<\/p>\n\n\n\n

Nid oes rhaid bod yn actif yn rhywiol i gael budd o\u2019r bilsen gan fod llawer o fanteision eraill hefyd:<\/p>\n\n\n\n

helpu gyda symptomau PMS fel poen, chwyddo a bod yn flin<\/p>\n\n\n\n

posib y gall helpu i reoli acne neu dyfiant gwallt gormodol<\/p>\n\n\n\n

gall rheoli\u2019r misglwyf os ydynt yn afreolaidd<\/p>\n\n\n\n

Gall sg\u00eel-effaith gynnwys teimlo\u2019n s\u00e2l, bronnau\u2019n brifo, cur pen a newidiadau mewn hwyliau. Bydd hyn yn gwella dros amser, ond os ddim, cysyllta \u00e2\u2019r doctor.<\/p>\n\n\n\n

\"Emergency<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Pilsen atal cenhedlu brys<\/h3>\n\n\n\n

Neu\u2019r bilsen fore wedyn (er mae gen ti ychydig mwy o amser i\u2019w gymryd). Mae\u2019n atal beichiogrwydd ar \u00f4l rhyw heb amddiffyniad neu os yw condom yn rhwygo. Mae\u2019r bilsen yma i atal<\/strong> beichiogrwydd \u2013 os wyt ti\u2019n feichiog yn barod, ni fydd yn achosi i ti golli\u2019r babi.<\/p>\n\n\n\n

Gellir cymryd hwn o fewn 3 i 5 diwrnod o gael rhyw heb amddiffyniad. Gorau po gyntaf \u2013 paid disgwyl. Os wyt ti\u2019n chwydu o fewn ychydig oriau o gymryd y bilsen, bydd rhaid dychwelyd a\u2019i gymryd eto.<\/p>\n\n\n\n

Ar gael am ddim (hyd yn oed os wyt ti dan 16) mewn clinigau iechyd rhywiol (GUM) neu unedau anafiadau m\u00e2n, neu mewn rhai meddygfeydd, clinigau pobl ifanc, fferyllfeydd, neu A&E. Os wyt ti dros 16 oed, mae posib prynu yn y mwyafrif o fferyllfeydd.<\/p>\n\n\n\n

Gall sg\u00eel-effaith gynnwys teimlo\u2019n s\u00e2l neu chwydu, bronnau\u2019n brifo a newidiadau yn y mislif, ond fel arfer dros dro yw hyn ac nid yw\u2019n rhy ddrwg.<\/p>\n\n\n\n

Dim ond mewn argyfwng dylid ei ddefnyddio, nid fel dewis rheolaidd i atal beichiogrwydd. Os wyt ti\u2019n cael rhyw ac eisiau osgoi beichiogrwydd, defnyddia ddulliau atal cenhedlu rheolaidd.<\/p>\n\n\n\n

\"Doctor<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Y Coil neu IUD<\/h3>\n\n\n\n

Dros 99% yn effeithiol<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dyfais si\u00e2p T sy\u2019n cael ei osod yn y groth drwy\u2019r fagina. Mae\u2019n ddiogel, cyflym, syml ac yn cael ei osod yn y feddygfa neu glinig fel arfer. Mae\u2019n gallu bod yn anghyfforddus ac achosi crampiau, ond dros dro yw hyn.<\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r coil yn amddiffyn rhag beichiogrwydd am 3-10 mlynedd, yn dibynnu ar y math. Golygai hyn nad oes rhaid i ti boeni am gofio cymryd neu ddefnyddio atal cenhedlu fel arall.<\/p>\n\n\n\n

Coil gyda hormonau<\/h4>\n\n\n\n

Yn twchu mwcws serfigol ceg y groth ac yn teneuo leinin y groth, fel ei bod yn anodd i sberm gyrraedd a ffrwythloni\u2019r wy, neu\u2019r wy mewnblannu yn y groth.<\/p>\n\n\n\n

Coil heb hormonau<\/h4>\n\n\n\n

Wedi\u2019i wneud o gopr, mae\u2019n gweithio wrth greu amgylchedd sy\u2019n wenwynig i sberm.<\/p>\n\n\n\n

Gall sg\u00eel-effaith gynnwys newid yn y mislif, gan gynnwys mislif trymach a hirach, gwaedu ysgafn rhwng y mislif, neu waedu afreolaidd. Mae yna hefyd berygl y gallai ddod yn rhydd yn y groth, felly mae angen archwiliadau rheolaidd.<\/p>\n\n\n\n

Os wyt ti\u2019n penderfynu dy fod di eisiau babi yn y dyfodol, mae posib tynnu\u2019r coil, ac fe ddylai popeth fynd yn \u00f4l i normal.<\/p>\n\n\n\n

Gellir dewis cael ffitio IUD fel atal cenhedlu brys hefyd o fewn 5 diwrnod o gael rhyw heb amddiffyniad. Mae posib cadw hwn i mewn wedyn a\u2019i ddefnyddio fel dy ddull atal cenhedlu arferol.<\/p>\n\n\n\n

\"contraceptive<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Mewnblaniad atal cenhedlu<\/h3>\n\n\n\n

Dros 99% yn effeithiol<\/em><\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r mewnblaniad atal cenhedlu yn wialen fach sy\u2019n cael ei osod o dan groen y fraich yn ystod triniaeth feddygol fer (gall hyn fod yn anghyfforddus ac yn boenus, ond dros dro yn unig yw hyn). Mae\u2019n rhyddhau\u2019r hormon progestin sy\u2019n helpu i atal beichiogrwydd am sawl blwyddyn.<\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r mewnblaniad yn stopio beichiogrwydd trwy atal ofyliad, twchu mwcws ceg y groth a theneuo leinin y groth.<\/p>\n\n\n\n

Gall sg\u00eel-effaith gynnwys gwaedu afreolaidd, sbotio, neu dim mislif o gwbl, cur pen teimlo\u2019n s\u00e2l a bronnau poenus.<\/p>\n\n\n\n

Os wyt ti\u2019n penderfynu dy fod di eisiau babi yn y dyfodol, mae posib tynnu\u2019r mewnblaniad, ac fe ddylai popeth fynd yn \u00f4l i normal.<\/p>\n\n\n\n

\"Patch<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Patsh Atal Cenhedlu<\/h3>\n\n\n\n

Dros 99% yn effeithiol os defnyddir yn gywir<\/em><\/p>\n\n\n\n

Patsh bach, tenau sy\u2019n glynu i\u2019r croen i ryddhau hormonau sy\u2019n atal beichiogrwydd. Mae\u2019n cael ei newid yn wythnosol a gellir ei guddio mewn mannau llai gweladwy fel y pen \u00f4l, y stumog neu dop y fraich.<\/p>\n\n\n\n

Gall sg\u00eel-effaith gynnwys teimlo\u2019n s\u00e2l, blinder, bronnau poenus a chur pen. Efallai na fydd yn addas i bawb, fel pobl sydd \u00e2 chroen sensitif, sy\u2019n nofio neu\u2019n chwysu lot.<\/p>\n\n\n\n

Mae manteision ychwanegol yn cynnwys mislif mwy rheolaidd, ysgafnach, byrrach a llai poenus.<\/p>\n\n\n\n

\"contraceptive<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Pigiad Atal Cenhedlu<\/h3>\n\n\n\n

Dros 99% yn effeithiol<\/em><\/p>\n\n\n\n

Mae hormonau\u2019n cael eu rhoi yn y corff gyda phigiad bob 8-13 wythnos i amddiffyn rhag beichiogrwydd. Mae\u2019n atal ofyliad, yn twchu mwcws ceg y groth ac yn teneuo leinin y groth.<\/p>\n\n\n\n

Gall sg\u00eel-effaith gynnwys newidiadau yn y cylchred mislif, mislif afreolaidd, trymach neu ysgafnach neu dim mislif o gwbl.<\/p>\n\n\n\n

Os wyt ti\u2019n penderfynu dy fod di eisiau babi yn y dyfodol, mae posib stopio\u2019r pigiad, ond  gall gymryd hyd at flwyddyn i bopeth fynd yn \u00f4l i normal.<\/p>\n\n\n\n

\"diaphragm<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Diaffram a Chap Serfigol<\/h3>\n\n\n\n

92-96% yn effeithiol os defnyddir yn gywir<\/em><\/p>\n\n\n\n

Darn o silicon neu latecs crwn yw hwn, sy\u2019n cael ei osod yn y fagina cyn cael rhyw, gan greu rhwystr i\u2019r serfics (agoriad i\u2019r groth) ac atal sberm rhag mynd i mewn. Mae angen defnyddio sbermleiddiad (gel, hufen neu ewyn sy\u2019n lladd sberm) ar y diaffram neu\u2019r cap a thu mewn i\u2019r fagina cyn ei ddefnyddio.<\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019n rhaid i weithiwr gofal iechyd proffesiynol dy ffitio ar gyfer diaffram neu gap, gan fod yn rhaid iddo fod y maint cywir a rhaid dangos sut i\u2019w osod yn iawn i sicrhau bod ceg y groth wedi\u2019i orchuddio\u2019n llwyr.<\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019n rhaid gadael hwn i mewn am 6-8 awr ar \u00f4l rhyw er mwyn iddo weithio. Yn wahanol i gondom, mae\u2019r diaffram a\u2019r cap ceg y groth yn ddull atal cenhedlu rhwystr y gellir ei ailddefnyddio a all bara ychydig flynyddoedd os caiff ei lanhau\u2019n iawn, ei sychu, a\u2019i gadw\u2019n ddiogel bob tro mae\u2019n cael ei ddefnyddio. Ond, yn wahanol i gondom, ni all diaffram neu gap serfigol atal STIs.<\/p>\n\n\n\n

\"cartoon<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Dulliau Ymwybyddiaeth o Ffrwythlondeb<\/h3>\n\n\n\n

Hyd at 99% yn effeithiol os caiff ei wneud yn gywir<\/em><\/p>\n\n\n\n

Mae dulliau ymwybyddiaeth ffrwythlondeb (dulliau rhythm neu gynllunio teulu naturiol) yn dechneg lle mae pobl yn tracio\u2019r cylchred mislif i ddeall y dyddiau pan fyddant fwyaf ffrwythlon er mwyn osgoi rhyw heb amddiffyniad.<\/p>\n\n\n\n

Mae pobl sy\u2019n defnyddio\u2019r dull yma yn deall bod dau brif gam \u2013 cyn ac ar \u00f4l ofyliad. Wrth dracio hyn, drwy ddarllen tymheredd y corff ar orffwys bob bore a monitro lefel y mwcws o\u2019r serfics, gellir gwybod ble maent yn eu cylchred misol. Gellir defnyddio apiau i gadw golwg ar y wybodaeth yma hefyd a helpu ti i ragweld y dyddiau mwyaf ffrwythlon (pan fyddi di\u2019n fwy tebygol i ddod yn feichiog).<\/p>\n\n\n\n

Rhaid gwneud hyn yn gyson ac yn gywir os yw\u2019r dull yma yn mynd i fod yn llwyddiannus. Mae\u2019n rhad ac am ddim ac nid yw\u2019n cynnwys hormonau, offer allanol na meddyginiaeth, ond gall fod yn llai dibynadwy i bobl \u00e2 misglwyf afreolaidd neu\u2019r rhai sydd heb amser neu drefn i dracio\u2019r cylchred mislif yn gywir.<\/p>\n\n\n\n

\"Surgeon<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Sterileiddio<\/h3>\n\n\n\n

Dros 99% yn effeithiol<\/em><\/p>\n\n\n\n

Mae sterileiddio yn fath o atal cenhedlu sydd angen llawdriniaeth. Rhaid i ti fod yn sicr nad wyt ti eisiau plant biolegol yn y dyfodol, gan fod hwn yn ateb parhaol. Mae opsiynau lle gellir rhoi pethau yn \u00f4l fel yr oedd cynt, ond gallant fod yn ddrud ac nid oes gwarant o lwyddiant.<\/p>\n\n\n\n

Mae sterileiddio benywaidd yn golygu rhwystro neu selio\u2019r tiwbiau ffalopaidd. Dyma\u2019r tiwbiau y mae\u2019r wyau\u2019n teithio drwyddynt i gyrraedd y groth yn ystod ofyliad. Mae hyn yn golygu na all y sberm gyrraedd yr wy, gan atal beichiogrwydd.<\/p>\n\n\n\n

Mae sterileiddio gwrywaidd, gelwir yn fasectomi, yn golygu torri neu rwystro\u2019r fas deferens (y tiwbiau sy\u2019n symud y sberm o\u2019r ceilliau i\u2019r pidyn). Trwy atal yr alldafliad (ejaculation) yn ystod rhyw, mae\u2019n atal beichiogrwydd.<\/p>\n\n\n\n

Mae risgiau\u2019n cynnwys gwaedu a haint, fel y byddai gydag unrhyw lawdriniaeth.<\/p>\n\n\n\n

\"Black<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Tynnu allan<\/h3>\n\n\n\n

80% yn effeithiol os gwneir yn gywir<\/em><\/p>\n\n\n\n

Pan fydd y pidyn yn cael ei dynnu allan cyn alldafliad (ejaculation) fel nad yw sberm yn mynd i mewn i\u2019r fagina. Dyma\u2019r dull atal cenhedlu lleiaf effeithiol a gall fod yn annibynadwy iawn.<\/p>\n\n\n\n

Hyd yn oed cyn alldafliad, mae\u2019r pidyn yn gollwng ychydig o hylif cyn-alldaflu, gelwir yn \u2018pre-cum\u2019 yn aml, ac mae hwn yn gallu cynnwys sberm. Gall yr ychydig bach yma arwain at feichiogrwydd os yw\u2019n mynd i mewn i\u2019r fagina, felly nid yw dibynnu ar dynnu allan i atal beichiogrwydd yn gweithio\u2019n effeithiol.<\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019n gallu bod yn anodd rheoli hyn, mae angen llawer o ymarfer a hunanymwybyddiaeth, a hyd yn oed wedyn, gall ffaelu. Mae angen i ti hefyd fod a  ffydd lwyr yn y person arall os nad chdi yw\u2019r un gyda\u2019r pidyn.<\/p>\n\n\n\n

Gan fod hwn yn anodd iawn i ddibynnu arno, awgrymir i ti ystyried un o\u2019r dulliau atal cenhedlu mwy effeithiol a dibynadwy uchod.<\/p>\n\n\n\n

\n

Paid anghofio. Defnyddio condomau yw\u2019r unig ddull atal cenhedlu sydd hefyd yn amddiffyn rhag STIs. Os wyt ti\u2019n cael rhyw gyda gwahanol bobl heb gondom, mae\u00a0cael prawf STI rheolaidd\u00a0<\/a>yn syniad da.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Gwybodaeth a Chymorth Pellach<\/h2>\n\n\n\n